Laaggeletterdheid krijgt steeds meer aandacht. En dat is een goede ontwikkeling! Een paar jaar geleden, toen we net met Tolkie begonnen, was het onderwerp nog niet zo populair en meer onzichtbaar. Er werd weinig over gesproken en gedeeld. Inmiddels zien we iets veranderen: er meer aandacht, er zijn meer initiatieven en meer mensen durven hun verhaal te vertellen. Sommige verhalen zijn nu zelfs te zien in een foto-expositie: F*ck de laaggeletterdheid. Deze aandacht zorgt ervoor dat drempels lager worden en de schaamte minder wordt. En het allerbelangrijkste: laaggeletterden krijgen meer hulp!

Schaamte als grootste drempel

De grootste drempel bij laaggeletterdheid is vaak niet het lezen of schrijven zelf, maar de schaamte eromheen. Schaamte om toe te geven dat je een brief niet begrijpt. Schaamte om te vragen wat er eigenlijk staat. Schaamte om ‘door de mand te vallen’ in een samenleving waarin lezen en schrijven als vanzelfsprekend worden gezien. Die schaamte zorgt ervoor dat veel mensen zich aanpassen en hun laaggeletterdheid verbergen. Ze knikken, vermijden, verzinnen smoesjes of vragen iemand anders om even mee te kijken. En daardoor blijft laaggeletterdheid vaak onzichtbaar.

Meer aandacht, minder schaamte

Maar die onzichtbaarheid begint langzaam te verdwijnen. Er komt steeds meer aandacht voor laaggeletterdheid: in de media, bij gemeenten, in de zorg, het onderwijs en de dienstverlening. En misschien nog wel het belangrijkste: steeds meer mensen durven hun eigen verhaal te delen, want aandacht verlaagt drempels. Als je ziet dat anderen zich uitspreken, wordt het veiliger om dat zelf ook te doen. Schaamte wordt namelijk kleiner wanneer je merkt dat je niet de enige bent. En dat laaggeletterdheid niets zegt over intelligentie, inzet of waarde, maar over hoe onze samenleving is ingericht.

Foto-expositie ‘F*ck de laaggeletterdheid’

De foto-expositie ‘F*ck de laaggeletterdheid’ in gemeentehuis Beek laat dat op een mooie manier zien. Tweedejaarsstudenten van de opleiding Fotografie van het VISTA college onderzochten wat laaggeletterdheid betekent in het dagelijks leven. Niet via cijfers of abstracte definities, maar door te kijken naar situaties die dichtbij komen. De foto’s laten alledaagse momenten zien waarin taal ineens een obstakel wordt. Een formulier, een brief, een instructie of een situatie waarin iemand zich kleiner voelt omdat hij iets niet begrijpt. Door deze momenten vast te leggen, maken de studenten iets zichtbaar wat normaal verborgen blijft. De beelden vertellen verhalen zonder woorden en dat maakt het zo krachtig.

Begrip begint bij luisteren

Het belang van luisteren naar ervaringen van mensen zelf zien we ook terug in de verhalen die we zelf horen. Ken je de verhalen van taalambassadeurs Anita en André nog? Zij deelden openhartig over wat laaggeletterdheid voor hen betekende en wat het met je doet als je uiteindelijk wel begrepen wordt. Net als de foto-expositie in Beek laten hun verhalen zien hoe belangrijk het is om niet te denken: ‘Wij weten wel wat nodig is’, maar om te vragen: ‘Hoe voelt dit voor jou?’ Bij Tolkie zien we dagelijks hoe groot dat verschil is. Als mensen zich gezien voelen, verdwijnt schaamte langzaam en dan ontstaat er ruimte om te begrijpen, te leren en mee te doen.

Van luisteren naar actie

Maar zichtbaarheid alleen is nog niet genoeg. Als we echt drempels willen wegnemen, moeten we ook kijken naar hoe we communiceren. Want zolang brieven, formulieren, websites en instructies ingewikkeld blijven, blijven de drempels en schaamte bestaan. Dan ligt de verantwoordelijkheid nog steeds bij de persoon die het niet begrijpt, in plaats van bij het systeem dat onduidelijk is. Drempels wegnemen betekent onder andere dat we:

• taal gebruiken die iedereen begrijp;
• ruimte maken om vragen te stellen;
• en oplossingen ontwerpen vanuit het perspectief van degene moeite heeft met lezen.

Bij Tolkie werken we daar elke dag aan. Met hulpmiddelen zoals de Tolkie Leeshulp en met de nieuwe oplossingen die eraan komen, blijven we bouwen aan manieren om communicatie begrijpelijker, menselijker en toegankelijker te maken. Want pas als mensen zich niet meer hoeven te schamen en informatie begrijpelijk is voor iedereen, zijn wij klaar.

Wil je meer weten over de onze oplossingen? Neem dan eens contact met ons op of plan een gratis demo in!