Laaggeletterdheid is een onderwerp dat de meeste mensen wel begrijpen. We hebben namelijk statistieken, percentages en definities die ons inzicht geven. Maar statistieken laten je niet voelen wat het betekent om laaggeletterd te zijn. Wie zelf geen moeite heeft met lezen of schrijven, kan zich vaak lastig inbeelden hoe het is om vast te lopen op een brief van de gemeente, een formulier of een website. En daar zit een belangrijk verschil. Want hoe kun je iemand echt helpen als je niet weet hoe het is om iets niet te begrijpen? Theatervoorstellingen maken dit verschil zichtbaar en voelbaar. In Nederland zijn er steeds vaker theatervoorstellingen waarin laaggeletterdheid centraal staat. Een mooie en vooral ook belangrijke ontwikkeling!

Waarom laaggeletterdheid moeilijk zichtbaar is

Laaggeletterdheid is een onzichtbaar probleem. Veel mensen schamen zich en proberen hun moeite met taal te verbergen. Ze bedenken smoesjes, vragen anderen om hulp of vermijden situaties waarin lezen en schrijven centraal staan. Voor organisaties, zoals gemeenten en zorginstellingen, blijft het daardoor lastig te herkennen. Een website lijkt duidelijk, een brief lijkt logisch en een formulier lijkt overzichtelijk, tot iemand vastloopt en afhaakt. En dan is het eigenlijk al te laat. Omdat laaggeletterdheid niet direct zichtbaar is, blijft het onderwerp voor veel mensen abstract en onzichtbaar, waardoor we ons moeilijk kunnen voorstellen hoe een laaggeletterde zich voelt.

Theater creëert bewustwording

Theatervoorstellingen maken op dit punt het verschil. Een theatervoorstelling over laaggeletterdheid doet namelijk iets wat cijfers en rapporten niet kunnen: het brengt situaties tot leven. Het publiek ziet bijvoorbeeld een personage worstelen met een brief, een online aanvraag of een gesprek waarin moeilijke woorden vallen. Door emotie, lichaamstaal en herkenbare scènes ontstaat er empathie. Theater laat het publiek ervaren hoe het voelt om:

• bang te zijn om ‘door de mand te vallen’
• een brief drie keer te lezen en nog steeds niet te begrijpen
• een formulier niet durven in te vullen
• te knikken terwijl je het eigenlijk niet snapt

Theatervoorstellingen over laaggeletterdheid

Laatst organiseerde de gemeente Ooststellingwerf bijvoorbeeld een theatervoorstelling over laaggeletterdheid waarin 4 laaggeletterden een gezicht kregen. In deze voorstelling was de te zien wat hen motiveert, welke zorgen ze hebben en wat hun talenten zijn. De voorstelling werd gespeeld door Theatergenootschap Hetsen & Visschers. Zij spelen hun voorstelling ‘Laaggeletterdheid’ regelmatig bij verschillende organisaties om de onzichtbare uitdagingen van laaggeletterden zichtbaar maken. Denk aan een patiënt die veel te vroeg in de wachtkamer zit of een ouder die nooit komt opdagen bij schoolactiviteiten. Soortgelijke voorstellingen zijn vaak te zien tijdens de Week van Lezen en Schrijven. Verschillende gemeenten, bibliotheken en lokale theaters organiseren dan toneelstukken, drama’s en interactieve vertellingen. Allemaal met het doel om laaggeletterdheid zichtbaar en tastbaar maken, zodat mensen beter begrijpen hoe laaggeletterdheid het dagelijks leven beïnvloedt.

Theater zorgt voor begrijpelijke communicatie

Deze emotionele laag in theatervoorstellingen zorgt ervoor dat professionals, beleidsmakers en medewerkers anders gaan kijken naar hun eigen communicatie. Ze zijn op een diepere laag geraakt, waardoor ze sneller gaan nadenken over vragen als:

• Hoe herkennen we laaggeletterdheid?
• Kunnen onze brieven eenvoudiger?
• Is onze website gebruiksvriendelijk genoeg?
• Hoe maken we dienstverlening eenvoudiger?

Door laaggeletterdheid via theater in beeld te brengen, wordt het menselijk. Het gaat dan niet meer over ‘de doelgroep’, maar over een persoon met een verhaal. Over iemand die mee wil doen, zelfstandig wil zijn en zich serieus genomen wil voelen.

Van bewustwording naar actie

Deze bewustwording leidt tot vragen en vragen leiden tot verandering. Dat zien we bij Tolkie dagelijks, want steeds meer organisaties investeren in begrijpelijke communicatie, duidelijke taal en toegankelijke websites. Een mooi voorbeeld hiervan is de gemeente Gennep. Zij ervaarden eerst zelf via een escapespel hoe lastig het is om opdrachten uit te voeren zonder duidelijke taal. Nu maken ze gebruik van de Tolkie Leeshulp om hun inwoners te helpen informatie op de website beter te begrijpen. Ze willen dat elke inwoners kan meedoen, en dat begint bij begrijpelijke taal.

Heeft dit verhaal je aan het denken gezet? Ontdek dan eens wat begrijpelijke taal en een slimme leeshulp kan betekenen voor jouw organisatie. Plan een gratis demo in of neem contact met ons op.