In de zorg draait bijna alles om begrijpen. Mensen moeten begrijpen wat er met ze aan de hand is, welke behandeling ze krijgen, welke medicijnen ze moeten innemen (en hoe vaak) en wat ze zelf kunnen doen. Maar medische informatie is vaak ingewikkeld: lange zinnen, vaktermen en een onduidelijke uitleg. Dit maakt het lastig om te begrijpen wat er bedoeld wordt. Voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven, maar ook voor mensen die wel kunnen lezen, kan dit een groot probleem zijn. En dat heeft ook grote gevolgen.

Wat als je medische informatie niet begrijpt?

Wanneer patiënten informatie niet goed begrijpen, kan er veel mis gaan. Instructies worden verkeerd opgevolgd, medicijnen worden verkeerd gebruikt en afspraken worden gemist. Ook blijkt dat laaggeletterden vaak maar een klein deel onthouden van wat er tijdens een consult wordt verteld en moeite hebben met het lezen van etiketten en bijsluiters. Ze durven vervolgens vaak geen vragen te stellen of om duidelijkheid te vragen, omdat ze zich schamen. De patiënt wordt onzeker en nog erger: het kan serieuze gevolgen hebben voor zijn of haar gezondheid.

Zo gebruikt 30 tot 40% van de mensen medicatie niet zoals afgesproken en stopt een groot deel van de chronisch zieken te vroeg met hun behandeling. Klachten kunnen hierdoor verergeren, behandelingen werken minder goed en de kans op complicaties neemt toe. En dat heeft ook weer impact op zorgorganisaties. Het zorgt namelijk voor extra contactmomenten, herhaalafspraken en extra zorg die voorkomen had kunnen worden. Begrijpelijke communicatie in de zorg is daarom niet alleen belangrijk voor de gezondheid van patiënt maar ook voor organisaties.

‘Aap, Noot, Nier’: een mooi voorbeeld uit de praktijk

Gelukkig is er in de zorg steeds aandacht voor begrijpelijke taal. Een mooi voorbeeld zijn de ‘Aap, Noot, Nier’-folders, ontwikkeld door uroloog Michael van Balken. In deze folders wordt urologische informatie begrijpelijk gemaakt voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Het idee ontstond vanuit de praktijk, toen een patiënt tijdens een consult eerlijk aangaf dat hij niet kon lezen en schrijven. Hij vroeg vervolgens of daar rekening mee gehouden kon worden. Samen met collega-uroloog Florine Schlatmann en illustrator Jana Vis ontwikkelde hij een nieuwe manier om medische informatie over te brengen: met afbeeldingen en korte, begrijpelijke bijschriften. En daar is het niet bij gebleven, want er wordt inmiddels verder gewerkt aan vergelijkbare methode die patiënten helpen om informatie over hun aandoening beter te begrijpen.

Hoe leg je chronische pijn uit?

Een ander mooi voorbeeld komt van verpleegkundige en pijnconsulent Britt van Dooren. Zij onderzocht hoe je chronische pijn beter kunt uitleggen aan patiënten met lage gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid, omdat de informatie van het Pijncentrum niet altijd goed wordt begrepen. Uit haar onderzoek blijkt dat een combinatie van beeld en tekst op B1-niveau het meest effectief is. Een eenvoudige kaart met een duidelijke afbeelding en korte, begrijpelijke uitleg bleek voor deze doelgroep het beste te werken en bereikt maar liefst 80% van de mensen.

Van vaktaal naar begrijpelijke taal

Wat er in de zorg vaak gebeurt is dat vakspecialisten precies weten waar het over gaat en dat ze het in hun eigen taal verwoorden. Maar zoals Van Balken ook aangeeft: “Vanuit je eigen belevingswereld is het heel lastig om in te zien welke zinnen voor een ander wel of niet te begrijpen zijn. Of anders worden begrepen dan ze bedoeld waren.” Hij is tijdens de ontwikkeling van de methodes regelmatig verrast door de onduidelijkheden in hun teksten. En dit speelt allerlei vakgebieden: van de overheid tot de juridische sector. Informatie wordt vaak geschreven vanuit expertise, niet vanuit de lezer. Daarom is het zo belangrijk om communicatie niet alleen te bedenken, maar ook te testen bij de doelgroep zelf. Want wat voor ons logisch en duidelijk lijkt, is dat niet altijd voor iemand die moeite heeft met taal. Bij Tolkie is dat precies de reden waarom we alles testen met de doelgroep.

Begrijpelijke zorg begint bij begrijpelijke taal

Begrijpelijke taal in de zorg is geen bijzaak, maar een voorwaarde voor goede zorg. Want als arts of verpleegkundige kun je pas echt helpen wanneer je patiënt begrijpt wat er wordt gezegd. Zonder die basis wordt het lastig om samen goede keuzes te maken en neemt de kans toe dat behandelingen niet goed worden opgevolgd. Daarom is het belangrijk dat begrijpelijke communicatie steeds meer aandacht krijgt binnen zorgorganisaties.

Wij worden in ieder geval enthousiast van alle initiatieven die er al zijn en hopen dat er nog veel meer bij komen. Kun je daar wel wat hulp bij gebruiken? Steeds meer zorgorganisaties kiezen ook voor de Tolkie Leeshulp waarmee zorgcommunicatie automatisch begrijpelijker wordt. Benieuwd hoe dat werkt? Neem dan contact met ons op of plan gelijk een gratis demo in.