“1 op de 3 jongeren laaggeletterd, dat is de domheid van de toekomst”. Die uitspraak van docent Hendrik Atze van Doezum zorgt de voor flink wat discussie. Van Doezum uit zijn zorgen over de taalvaardigheid van jongeren en de gevolgen daarvan voor de toekomst van Nederland. Want steeds vaker verschijnen berichten over jongeren die moeite hebben met begrijpend lezen, schrijven en formuleren.

Docenten merken dat teksten minder goed worden begrepen, woordenschat afneemt en schrijven steeds moeilijker wordt. Tegelijkertijd groeit de afhankelijkheid van technologie. Waar we vroeger zelf nadachten over formuleringen of teksten schreven, laten we dat nu steeds vaker over aan AI-tools zoals ChatGPT. En dat roept bij ons een interessante vraag op: Zijn we daadwerkelijk minder geletterd aan het worden? Of verandert de manier waarop we communiceren en informatie verwerken?

We besteden denkwerk steeds vaker uit

Van Doezum noemt moderne technologieën, en vooral AI, als één van de oorzaken van de groeiende laaggeletterdheid. En daar heeft hij een goed punt. We besteden namelijk steeds meer denkwerk uit aan technologie. Vergelijk het maar eens met een aantal jaar geleden. Nog niet zo lang terug hadden leerlingen geen internet of AI-tools in het klaslokaal. Je moest zelf schrijven en nadenken over taal. Nu genereert AI binnen enkele seconden een tekst of een compleet werkstuk. Dat maakt veel dingen makkelijker en sneller. Maar de vraag is ook: wat doet dat met onze taalontwikkeling? En hoe kritisch blijven we straks zelf nadenken als we voor bijna iedere vraag direct een AI-model inschakelen?

Waar ligt het probleem eigenlijk?

De andere kant van het verhaal is dat we in een wereld leven vol informatie, schermen, systemen en digitale communicatie. Daardoor worden digitale vaardigheden steeds belangrijker, misschien wel net zo belangrijk als taalvaardigheid. Waar je vroeger bijvoorbeeld gewoon een afspraak maakte aan de balie, regel je dat nu vaak online via een portaal of app. Door deze ontwikkeling verandert misschien de definitie van geletterdheid. Want als je digitaal vaardig bent, kun je steeds meer hulpmiddelen gebruiken die ondersteunen bij lezen en schrijven. Hulpmiddelen zoals de Tolkie Leeshulp maken ingewikkelde informatie begrijpelijker. Dus hoe groot is het probleem eigenlijk nog als technologie een deel opvangt?

Begrijpelijke taal blijft noodzakelijk

Tegelijkertijd is die werkelijkheid nog niet voor iedereen zo simpel. Niet iedereen heeft altijd AI of slimme hulpmiddelen bij de hand. Zeker in beroepen waarbij veel praktisch of met de handen wordt gewerkt. Daarnaast zijn digitale vaardigheden ook niet voor iedereen vanzelfsprekend. Er zijn nog steeds veel mensen die moeite hebben met online systemen, apps of digitale formulieren. Dus ja, technologie kan ondersteunen, maar alleen als mensen weten hoe ze die moeten gebruiken. Daarom blijft begrijpelijke communicatie belangrijk om ervoor te zorgen dat iedereen mee kan doen en informatie echt begrijpt.

Worden we echt dommer?

Een vraag die wat ons betreft nog moeilijk te beantwoorden is. Misschien wordt de klassieke taalvaardigheid minder op termijn minder vanzelfsprekend dan vroeger? Of misschien leren we op een andere manier omgaan met taal, ondersteund door slimme technologie? Tegelijkertijd blijft de vraag: wat gebeurt er als we steeds meer denkwerk uitbesteden? En welke vaardigheden moeten mensen zelf blijven beheersen om goed mee te kunnen doen in de maatschappij?

Op dit moment is het in ieder geval wel duidelijk dat taalvaardigheid invloed heeft op hoe goed mensen kunnen meedoen in de maatschappij. De jeugd groeit dan wel op met allerlei technologieën die helpen bij lezen en schrijven, maar er zijn nog steeds miljoenen Nederlanders voor wie taal een drempel vormt in het dagelijks leven. Begrijpen wat je leest, informatie kunnen beoordelen en goed kunnen communiceren blijven daarom belangrijke vaardigheden, ook in een wereld vol AI.

Taalvaardigheid van de toekomst

De uitdaging zit misschien niet alleen in het behouden van taalvaardigheid, maar ook in de vraag hoe we technologie slim gebruiken zonder zelf het denken kwijt te raken. Want AI kan veel ondersteunen, maar het kan (nog) niet alles van ons overnemen.

Benieuwd hoe de Tolkie Leeshulp helpt om informatie begrijpelijker te maken voor laaggeletterden? Of wil je eens verder praten over dit onderwerp? Neem gerust contact met ons op of plan een gratis demo in. We laten je graag de mogelijkheden zien en denken graag mee over de uitdagingen binnen jouw organisatie.