Veel professionals willen laaggeletterden graag helpen, maar vinden het tegelijkertijd spannend om het bespreekbaar te maken. Ze zijn bijvoorbeeld bang om iemand verkeerd in te schatten of onbedoeld te beledigen. Want wanneer weet je eigenlijk zeker dat iemand laaggeletterd is? Best een lastige vraag, omdat signalen niet altijd zo duidelijk zijn als mensen denken. Iemand die een formulier verkeerd invult, een brief ’thuis heeft laten liggen’ of de leesbril vergeet, hoeft natuurlijk niet meteen laaggeletterd te zijn. Dus, hoe pak je dit dan aan?

Onzekerheid en angst om iemand te beledigen

Veel laaggeletterden ontwikkelen slimme manieren om situaties te ontwijken waarin ze moeten lezen en/of schrijven. Ze stellen bijvoorbeeld geen vragen, vermijden teksten of zeggen dat ze een tekst thuis wel even bekijken. Het lijkt daarom soms alsof iemand haast heeft, iets vergeten is of geen zin heeft om iets direct te regelen. Maar eigenlijk zijn ze onzeker en schamen ze zich. Deze slimme manieren maakt het voor professionals ingewikkeld. Want wanneer is iets een toevallige situatie en wanneer is het een signaal?

Schaamte en onzekerheid speelt dus aan de kant van professionals. Ze willen niemand beledigen en het gevoel geven dat hij of zij ‘dom’ is. Want stel dat je het verkeerd hebt? Of dat iemand boos of gekwetst reageert? Die onzekerheid is heel begrijpelijk, maar tegelijkertijd zorgt het er soms ook voor dat mensen lang blijven vastlopen zonder hulp te krijgen. Dus hoe begin je dan een gesprek zonder dat iemand zich aangevallen voelt?

De oplossing: stel vragen

De oplossing zit niet in het direct benoemen van laaggeletterdheid, maar meer in de manier waarop je communiceert. Een gesprek hoeft namelijk helemaal niet confronterend te zijn. Je kunt het heel subtiel aanpakken door open en rustig vragen te stellen. Dat geeft mensen ruimte om aan te geven waar ze moeite mee hebben, zonder dat er meteen een label op geplakt wordt. En misschien is dat wel het belangrijkste: een veilige omgeving creëren waarin mensen vragen durven stellen zonder zich te schamen.

Creëer een veilige ruimte

Een veilige omgeving ontstaat vaak niet door direct oplossingen aan te dragen, maar door eerst echt verbinding te maken. Dit doe je door rustig de tijd te nemen, zonder oordeel te luisteren en begrip te tonen voor iemands situatie. Soms helpt een simpele reactie al enorm. Bijvoorbeeld: “Ik snap dat die brieven ingewikkeld kunnen zijn.” Daarmee laat je merken dat iemand zich nergens voor hoeft te schamen.

Probeer ook rustig uit te leggen wat eventuele stappen zijn, geef iemand de ruimte geven om vragen te stellen en maak duidelijk dat het niet erg is om iets niet te begrijpen. En onthoud ook: forceer niets. Wanneer iemand druk voelt of het idee krijgt dat hij of zij beoordeeld wordt, ontstaat er sneller stress en afstand. Terwijl vertrouwen er juist voor zorgt dat mensen zich durven openstellen en hulp accepteren.

Begrijpelijke communicatie

Daarnaast helpt het natuurlijk ook als de communicatie zelf begrijpelijker wordt gemaakt. Korte zinnen, simpele woorden en duidelijke uitleg zorgen bijvoorbeeld voor minder misverstanden en minder stress.. Dit kun je zelf doen, maar houd er rekening mee dat begrijpelijk schrijven meer is dan alleen op B1-niveau schrijven. Hulpmiddelen zoals de Tolkie Leeshulp kunnen je ondersteunen om je teksten begrijpelijk te maken voor iedereen. De Tolkie Leeshulp maakt ingewikkelde teksten automatisch eenvoudiger met één klik op de knop.

Benieuwd hoe dat in de praktijk werkt? Of wil je meer weten over hoe professionals laaggeletterdheid kunnen herkennen en aanpakken? Plan dan eens een gratis demo in of neem contact op om de workshop laaggeletterdheid te plannen.